Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), çocukluk döneminde başlayan ve bireyin hayatının birçok alanında etkili olabilen bir nörogelişimsel bozukluktur. DEHB’yi anlamak, hem bireyin hem de ailesinin daha bilinçli bir yaklaşım benimsemesine yardımcı olabilir. Bu yazıda, DEHB’ye dair temel bilgiler ve “Dağınık Zihinler” (Scattered Minds) kitabından ilhamla öneriler sunacağım.

DEHB Nedir?

DEHB, dikkat sürekliliği, hiperaktivite ve dürtüsellik gibi belirtilerle karakterizedir. Tanı ve belirtiler bireyden bireye değişiklik gösterebilir, ancak genellikle şu üç ana gruba ayrılır:

1. Dikkat Eksikliği: Yoğunlaşma, detaylara dikkat etme ve verilen görevleri sürekli bir şekilde tamamlama konusunda zorluk.
2. Hiperaktivite: Yerinde duramama, hareketlilik ihtiyacı ve huzursuzluk hissi.
3. Dürtüsellik: Söz sırasını beklemekte zorlanma, düşünmeden hareket etme ve sabırsız davranışlar.

DEHB’nin Nedenleri

DEHB’nin kesin nedenleri tam olarak bilinmese de genetik, nörolojik ve çevresel faktörlerin bir kombinasyonu olarak ortaya çıktığı düşünülmektedir. Beyindeki dopamin düzeylerinin düşüklüğü, dikkat ve ödül sistemiyle ilgili sorunlara yol açabilir.

Gündelik Hayatta DEHB ile Başa Çıkma

DEHB tanısı alan bireyler ve aileleri için yaşamı kolaylaştıracak stratejiler, bu süreci daha verimli hale getirebilir. “Dağınık Zihinler” kitabının yazanı Dr. Gabor Maté, bu konuda özellikle şu noktalara vurgu yapar:

1. Bağlanma ve Empatiyi Geliştirin

Dr. Maté, DEHB’nin yalnızca genetik bir rahatsızlık olmadığını, aynı zamanda erken yaşam deneyimlerinin de bu durum üzerinde etkili olduğunu belirtir. Ebeveynlerin çocuklarına empatik, anlayışlı ve bağlılık odaklı yaklaşması, DEHB semptomlarının yönetilmesinde önemlidir.

2. Duygusal Düzenleme ve Kendilik Farkındalığı

DEHB’li bireylerin genellikle duygusal düzenleme becerilerinde zorluk yaşadıkları bilinir. Dr. Maté, mindfulness (bilinçli farkındalık) tekniklerinin bu bireyler için faydalı olduğunu vurgular. Çocuğunuzla beraber nefes alma egzersizleri veya meditasyon pratikleri yapmak bu konuda bir fark yaratabilir.

3. Stratejik Yapı ve Rutinler

DEHB’li bireyler, tutarlı ve öngörülebilir yapılar oluşturduğunuzda daha iyi performans gösterebilir. Gündelik rutinler belirlemek, zaman yönetimi tekniklerini uygulamak ve hedefleri küçük adımlara bölmek bu bireylerin başarısını artırabilir.

Tedavi ve Destek Yöntemleri

DEHB tedavisinde genellikle ilaç tedavisi, davranış terapisi ve psikolojik destek bir arada kullanılır. Bununla birlikte, bireyselleştirilmiş bir yaklaşımın benimsenmesi önemlidir. Örneğin:

• Ebeveyn Danışmanlığı: Ailelerin, çocuklarına nasıl destek olabilecekleri konusunda eğitim almaları faydalı olabilir.
• Okul Destek Programları: Çocuğun ihtiyaçlarına göre bireyselleştirilmiş eğitim planları oluşturmak.
• Oyun Terapisi ve EMDR: DEHB’nin duygu düzenleme sorunlarına yönelik etkili yöntemlerdir.

Sonuç olarak; DEHB, bireyin yaşamının her alanını etkileyebilecek karmaşık bir bozukluktur. Ancak, doğru destek ve stratejilerle, hem bireylerin hem de ailelerinin bu süreci daha kolay yönetmesi mümkündür. “Dağınık Zihinler” kitabından öğreneceğimiz en önemli ders, empatinin, anlayışın ve bağlanmanın gücüdür.

Uzm Psk Bakiye Nergiz OVACIKLI

Kaynakça:

Maté, G. (1999). Dağınık Zihinler: Dikkat Eksikliği Bozukluğunun Kökenleri ve İyileştirilmesi. New York: Ballantine Books.

Amerikan Psikiyatri Derneği. (2013). Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı (DSM-5).

Barkley, R. A. (2015). Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu: Tanı ve Tedavi El Kitabı. New York: Guilford Press.